Μόδες, πρόσωπα και ολόκληρες εποχές ξεχνιούνται, όχι όμως ο Λόρδος Βύρων. Η μόδα της εποχής του πέρασε, αλλά η εικόνα του παρέμεινε αναγνωρίσιμη. Οι σκούρες μπούκλες, το προφίλ, το λευκό πουκάμισο ανοιχτό στον λαιμό και ο χαρακτηριστικός γιακάς έγιναν μέρος μιας εικόνας που σήμερα αναγνωρίζουμε σχεδόν τόσο εύκολα όσο και το όνομα του. Ο Βύρων πέθανε στο Μεσολόγγι το 1824, μόλις 36 ετών. Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ποιητές του Ρομαντισμού, αριστοκράτης, ταξιδιώτης και φιλέλληνας, αλλά παράλληλα κάτι που σήμερα θα αναγνωρίζαμε αμέσως. Ένα celebrity με τεράστια επίδραση στη δημόσια εικόνα της εποχής του. Και ανάμεσα σε όσα άφησε πίσω του υπάρχει και μια πολύ συγκεκριμένη fashion κληρονομιά, το Byronic collar.
Από το Λονδίνο στην Αθήνα
Η αφορμή για να επιστρέψουμε στον Βύρωνα είναι απολύτως σημερινή. Στις 9 Σεπτεμβρίου, το αποκατεστημένο Byron Memorial Statue αποκαλύφθηκε από τον Duke of Gloucester στη νέα του θέση, κοντά στη Victoria Gate του Hyde Park. Για δεκαετίες το μνημείο βρισκόταν απομονωμένο σε μια νησίδα της Park Lane, σχεδόν απρόσιτο εξαιτίας της κυκλοφορίας. Με τη μετακίνησή του, ο Βύρων επέστρεψε ουσιαστικά μέσα στο πάρκο και στο δημόσιο βλέμμα.
Υπάρχει μάλιστα μια λεπτομέρεια που για εμάς τους Έλληνες έχει ιδιαίτερη σημασία. Το χάλκινο άγαλμα του Richard Claude Belt, που ανεγέρθηκε το 1880, βρίσκεται πάνω σε βάθρο από ελληνικό μάρμαρο, στο οποίο χρησιμοποιήθηκε και Rosso antico, το περίφημο κόκκινο μάρμαρο της Μάνης, που εξορυσσόταν ήδη από την αρχαιότητα στην περιοχή του Ταινάρου και γνώρισε νέα περίοδο εκμετάλλευσης τον 19ο αιώνα. Το μάρμαρο προσέφερε η ελληνική κυβέρνηση σαν ένδειξη ευγνωμοσύνης για τη βοήθεια του Βύρωνα στον Αγώνα για την Ανεξαρτησία. Η Ελλάδα βρίσκεται έτσι, κυριολεκτικά, στη βάση του βρετανικού μνημείου του.
Υπάρχει ένα εξίσου ενδιαφέρον αντίστοιχο στην Αθήνα. Στη συμβολή της Βασιλίσσης Αμαλίας με τη Βασιλίσσης Όλγας βρίσκεται από το 1896 η γλυπτική σύνθεση «Η Ελλάς τον Βύρωνα», όπου η Ελλάδα, προσωποποιημένη σε γυναικεία μορφή, αγκαλιάζει τον νεαρό ποιητή και τον στεφανώνει με κλαδί φοίνικα σε ένδειξη ευγνωμοσύνης για όσα προσέφερε. Στο Λονδίνο υπάρχει το ελληνικό μάρμαρο και στην Αθήνα η ίδια η Ελλάδα που τον στεφανώνει, δύο διαφορετικά μνημεία που αφηγούνται ουσιαστικά την ίδια σχέση. Η ιστορία του, όμως, δεν είναι το μόνο στοιχείο που άντεξε στον χρόνο. Το ίδιο συνέβη και με την εικόνα του, και εκεί αρχίζει η σύνδεση του Byron με κάτι που σήμερα θα ονομάζαμε celebrity culture.
Πριν από το Instagram, υπήρχε ο Byron
Αν ο Byron ζούσε σήμερα, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι δεν θα ήταν ένα τεράστιο celebrity. Όχι μόνο επειδή ήταν διάσημος, αλλά επειδή διέθετε σχεδόν όλα τα συστατικά από τα οποία κατασκευάζεται η σύγχρονη διασημότητα. Ταλέντο, ομορφιά, αριστοκρατική καταγωγή, προσωπικό στιλ, ερωτική ζωή που απασχολούσε την κοινωνία, ταξίδια, σκάνδαλα και πολιτικές ιδέες. Είχε, με άλλα λόγια, μια δημόσια εικόνα που συζητιόταν σχεδόν όσο και το έργο του. Το 1812, με την έκδοση των πρώτων cantos του Childe Harold’s Pilgrimage, η φήμη του εκτοξεύθηκε. Ήταν μόλις 24 ετών και είχε ήδη γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της Ευρώπης. Η ταχύτητα με την οποία η προσωπικότητά του ξεπέρασε τα όρια του λογοτεχνικού κόσμου μοιάζει εντυπωσιακά σύγχρονη.
Κάποια πρόσωπα παύουν με τον χρόνο να ανήκουν αποκλειστικά στη βιογραφία τους και μετατρέπονται σε εικόνες. Η Marilyn Monroe, ο John F. Kennedy και ο Che Guevara είναι πολύ διαφορετικά μεταξύ τους παραδείγματα ανθρώπων στους οποίους η ομορφιά, η πολιτική, η προσωπική ζωή, ο μύθος και η δημόσια εικόνα συνδέθηκαν με τρόπο που τους έκανε αναγνωρίσιμους πολύ πέρα από την εποχή τους. Ο Βύρων βρίσκεται παράξενα άνετα ανάμεσά τους, με μια ουσιαστική διαφορά, είχε καταφέρει να γίνει εικόνα πριν ακόμη υπάρξει φωτογραφία. Στη δική του περίπτωση, τον ρόλο που θα είχαν σήμερα οι φωτογραφίες και τα posts έπαιζαν τα πορτρέτα και τα χαρακτικά που αναπαρήγαγαν τη φυσιογνωμία του.
Ένα πρόσωπο που γνώριζε τη δύναμη της εικόνας
Τα πορτρέτα του Βύρωνα δεν κατέγραψαν απλώς τη φυσιογνωμία του, αλλά συνέβαλαν στη δημιουργία της εικόνας με την οποία τον θυμόμαστε μέχρι σήμερα. Ο Thomas Phillips τον ζωγράφισε το 1813 με την εντυπωσιακή αρβανίτικη ενδυμασία που είχε αποκτήσει στα ταξίδια του στην περιοχή της Ηπείρου. Το συγκεκριμένο πορτρέτο εξελίχθηκε σε μία από τις διασημότερες απεικονίσεις του και το πρωτότυπο βρίσκεται σήμερα στη Βρετανική Πρεσβεία στην Αθήνα.
Σε άλλα πορτρέτα εμφανίζεται πολύ διαφορετικός. Στο έργο του Richard Westall, επίσης του 1813, κάθεται με το κεφάλι ακουμπισμένο στο χέρι, φορώντας μαύρο μανδύα, crimson coat και λευκό πουκάμισο ανοιχτό στον λαιμό. Ακόμη και οι σύγχρονοί του διαφωνούσαν για το κατά πόσο αυτές οι απεικονίσεις τού έμοιαζαν πραγματικά. Ο στενός του φίλος John Cam Hobhouse είχε ενστάσεις ακόμη και για την απόδοση της μύτης του, ενώ ο ίδιος ο Βύρων συμμετείχε στις συζητήσεις γύρω από τα πορτρέτα του.
Θα ήταν υπερβολή να μεταφέρουμε στο 1813 τη σημερινή έννοια του personal branding. Αυτό που έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι ότι η εικόνα που τελικά έμεινε απέκτησε ζωή ανεξάρτητη από τα ίδια τα πορτρέτα. Οι μπούκλες, το προφίλ, το λευκό πουκάμισο που άφηνε τον λαιμό ακάλυπτο και ο χαλαρός γιακάς έγιναν αναγνωρίσιμα στοιχεία της Byronic εικόνας. Από όλα αυτά, το Byronic collar είναι ίσως το πιο καθαρό σημείο στο οποίο η εικόνα ενός ποιητή συναντά την ιστορία της μόδας.
Η ιστορία του Byronic collar
Η ανδρική Regency fashion ήταν πολύ πιο ελεγχόμενη γύρω από τον λαιμό. Ψηλοί γιακάδες και περίτεχνα δεμένα neckcloths, τα μακριά κομμάτια υφάσματος που τυλίγονταν και δένονταν γύρω από τον λαιμό, αποτελούσαν βασικό στοιχείο της ανδρικής εμφάνισης. Στην εικόνα που συνδέθηκε με τον Βύρωνα συμβαίνει σχεδόν το αντίθετο. Το λευκό πουκάμισο ανοίγει, αφήνοντας ακάλυπτο τον λαιμό, ο γιακάς είναι μαλακότερος και πέφτει προς τα έξω, ενώ ακόμη και τα μαλλιά του μοιάζουν λιγότερο ελεγχόμενα. Η συνολική εντύπωση έχει μια ανεμελιά που μοιάζει φυσική, χωρίς όμως να είναι πραγματικά τυχαία.
Δεν πρέπει βέβαια να αντιμετωπίσουμε το Byronic collar σαν ένα απολύτως τυποποιημένο πατρόν που ο ίδιος ο Βύρων επινόησε και φορούσε καθημερινά με τον ίδιο τρόπο. Τα αυθεντικά πορτρέτα του παρουσιάζουν διαφορετικούς τρόπους ένδυσης και διαφορετικές εκδοχές του λαιμού και του πουκαμίσου. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι ο ανοιχτός, χαλαρός γιακάς συνδέθηκε τόσο έντονα με τη δημόσια εικόνα του ώστε τελικά πήρε το όνομά του. Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον fashion στοιχείο της ιστορίας. Δεν είναι απαραίτητο να φορά κανείς σήμερα ένα ιστορικό αντίγραφο του συγκεκριμένου γιακά για να αναγνωρίσει την ιδέα πίσω από αυτόν. Το λευκό πουκάμισο που δεν κουμπώνει μέχρι επάνω, ο λαιμός που μένει ακάλυπτος, ο μαλακός γιακάς και η ελεγχόμενη ατημέλητη διάθεση είναι στοιχεία που εξακολουθούν να εμφανίζονται στην ανδρική μόδα χωρίς να μοιάζουν με costume. Το Byronic collar έχει ενδιαφέρον ακριβώς επειδή η επιρροή του μπορεί να υπάρχει ακόμη και όταν η ιστορική αναφορά δεν είναι συνειδητή.
Το στιλ δεν είναι μόνο τα ρούχα
Αυτός είναι και ο λόγος που ο Βύρων εξακολουθεί να έχει ενδιαφέρον ως fashion reference. Δεν χρειάζεται να φορέσουμε Regency πουκάμισα ή να αντιγράψουμε μια ενδυμασία του 1813. Η πραγματική επιρροή βρίσκεται στο πώς φοράς κάτι και όχι απλώς στο τι φοράς.Ένα πουκάμισο μπορεί να μείνει λίγο πιο ανοιχτό, δεν χρειάζεται να κουμπώσει μέχρι επάνω επειδή «έτσι πρέπει» και τα μαλλιά δεν είναι απαραίτητο να δείχνουν απολύτως ελεγχόμενα. Αυτή η μικρή απόσταση από την τελειότητα είναι συχνά εκείνη που κάνει μια εμφάνιση προσωπική. Ο Byron μπορούσε να εμφανιστεί σε ένα πορτρέτο με ένα θεατρικό, εξαιρετικά πλούσιο αρβανίτικο σύνολο και σε ένα άλλο με λευκό πουκάμισο, coat και μαύρο μανδύα, χωρίς να χάνεται η ταυτότητα του ανθρώπου που τα φορούσε. Ίσως αυτό να είναι και το δυσκολότερο μάθημα του στιλ. Τα ρούχα μπορούν να αλλάζουν εντελώς, αλλά η εικόνα παραμένει αναγνωρίσιμη όταν η προσωπικότητα είναι ισχυρότερη από αυτά. Στην περίπτωση του Βύρωνα, μια λεπτομέρεια που θα μπορούσε να είχε χαθεί μαζί με τη μόδα της Regency περιόδου έγινε τόσο στενά συνδεδεμένη μαζί του ώστε απέκτησε δικό της όνομα.
Ένα celebrity πριν από τα social media
Αν αρχίσει κανείς σήμερα να ψάχνει τον Βύρωνα στα social media, το αποτέλεσμα είναι απροσδόκητο. Δεν βρίσκει μόνο πανεπιστήμια, μουσεία και φιλολογικές αναφορές, αλλά λογαριασμούς αφιερωμένους σ’ εκείνον, πορτρέτα, edits, αποσπάσματα και λεπτομέρειες για τα μαλλιά, τα ρούχα, τις ερωτικές σχέσεις του, ακόμη και συζητήσεις για τη μύτη ή τις διατροφικές του συνήθειες. Υπάρχει, με άλλα λόγια, ένα σύγχρονο fandom γύρω από έναν άνθρωπο που έζησε στις αρχές του 19ου αιώνα.
Η celebrity culture ίσως τελικά να μην είναι τόσο καινούργια όσο πιστεύουμε. Ο Byron είχε το έργο, αλλά είχε και το πρόσωπο, το look, τα σκάνδαλα, τον μύθο, τους θαυμαστές και τους επικριτές. Είχε μια ιδιωτική ζωή που γινόταν δημόσια υπόθεση και μια δημόσια εικόνα που αναπαραγόταν μέσα από πίνακες και χαρακτικά αντί για φωτογραφίες και posts.
Στο τέλος, βέβαια, η κληρονομιά του είναι πολύ μεγαλύτερη από την εικόνα του. Έφυγε από την Αγγλία, υποστήριξε την ελληνική υπόθεση και πέθανε στο Μεσολόγγι το 1824, έχοντας συνταχθεί με τον ελληνικό Αγώνα για την Ανεξαρτησία. Σήμερα, το Λονδίνο αποκατέστησε το άγαλμά του και το επανέφερε μέσα στο Hyde Park, ενώ στην Αθήνα η Ελλάδα εξακολουθεί συμβολικά να τον στεφανώνει. Τα πορτρέτα του βρίσκονται σε μουσεία και συλλογές, η ποίησή του εξακολουθεί να διαβάζεται και η φυσιογνωμία του παραμένει μέρος της ευρωπαϊκής πολιτιστικής μνήμης.
Μέσα σε αυτήν την τεράστια κληρονομιά υπάρχει και μια πολύ μικρότερη, αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα για τη μόδα, το Byronic collar. Ο συγκεκριμένος γιακάς δεν είναι απλώς μια λεπτομέρεια ενός πορτρέτου. Είναι η απόδειξη ότι μερικές φορές το στιλ ενός ανθρώπου μπορεί να αφήσει το δικό του ίχνος στην ιστορία.
Διαβάστε επίσης : Η Βασίλισσα Φρειδερίκη και το ζαφείρι 478 καρατίων αξίας 3 εκατομμυρίων ευρώ!
