Η «συγγνώμη» είναι από τις πιο απλές, αλλά και από τις πιο δύσκολες λέξεις. Για πολλούς ανθρώπους λειτουργεί ως αναγνώριση του λάθους και ανοίγει χώρο για επανόρθωση. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου η συγγνώμη δεν ακούγεται ποτέ. Τι μπορεί να σημαίνει αυτό, πότε είναι απλώς χαρακτήρας και πότε γίνεται ένα μοτίβο που φθείρει σχέσεις;
Όταν η συγγνώμη μοιάζει με «ήττα»
Για κάποιους, το να παραδεχτούν λάθος ισοδυναμεί με απώλεια κύρους. Έχουν μάθει να συνδέουν την αξία τους με το να φαίνονται «δυνατοί» ή αλάνθαστοι, οπότε η συγγνώμη βιώνεται σαν παραχώρηση. Αντί να πουν «έκανα λάθος», καταφεύγουν σε δικαιολογίες, άρνηση ή αλλαγή θέματος.
Ανασφάλεια, ντροπή και φόβος κριτικής
Η έλλειψη συγγνώμης δεν σημαίνει πάντα αδιαφορία. Σε αρκετές περιπτώσεις κρύβει φόβο: ότι θα κριθούν, ότι θα θεωρηθούν ανεπαρκείς. Όσο πιο έντονη είναι η εσωτερική αυτοκριτική, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να σταθούν απέναντι στο λάθος τους.
Διαφορετική αντίληψη της πραγματικότητας
Μερικοί άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται εύκολα την επίδραση των πράξεών τους στους άλλους ή θεωρούν ότι η άλλη πλευρά «υπερβάλλει». Άλλοι βλέπουν το ίδιο γεγονός από εντελώς διαφορετική οπτική και πιστεύουν ειλικρινά ότι δεν ευθύνονται. Αυτό δεν αναιρεί τον πόνο που προκαλείται, αλλά εξηγεί γιατί η συγγνώμη δεν έρχεται.
Ένα «μαθημένο» μοτίβο από το σπίτι
Ο τρόπος που ζητάμε συγγνώμη συχνά μαθαίνεται. Αν κάποιος μεγάλωσε σε οικογένεια όπου οι γονείς δεν έλεγαν ποτέ «συγγνώμη» ή όπου η παραδοχή λάθους οδηγούσε σε καβγά, μπορεί να έχει εκπαιδευτεί ασυνείδητα να αποφεύγει την ευθύνη. Το αποτέλεσμα είναι ένα μόνιμο “τείχος” στην επικοινωνία.
Όταν η άρνηση γίνεται χειριστική συμπεριφορά
Υπάρχουν και περιπτώσεις όπου η μη συγγνώμη λειτουργεί σαν εργαλείο ελέγχου. Αν αντί για αναγνώριση ακούς συνεχώς «δεν έγινε τίποτα», «είσαι υπερβολικός/ή», «εσύ φταις που το πήρες έτσι», τότε η συζήτηση μετατρέπεται σε αντιστροφή ευθύνης. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ενοχές και σύγχυση.
Πότε γίνεται «κόκκινη σημαία»
Αν η άρνηση συγγνώμης συνοδεύεται από ειρωνεία, επίθεση, ακύρωση συναισθημάτων ή επανάληψη της ίδιας συμπεριφοράς χωρίς καμία αλλαγή, τότε δεν μιλάμε απλώς για «δύσκολο χαρακτήρα». Μιλάμε για ένα μοτίβο που μπορεί να φθείρει σοβαρά μια σχέση, φιλική, οικογενειακή ή ερωτική.
Τι μπορείς να κάνεις στην πράξη
Μια ήρεμη, συγκεκριμένη προσέγγιση βοηθά περισσότερο από την κατηγορία. Κι αν, παρά τη συζήτηση, τίποτα δεν αλλάζει, τότε ίσως το επόμενο βήμα δεν είναι να επιμείνεις να πάρεις μια συγγνώμη, αλλά να σκεφτείς ποια όρια χρειάζεσαι για να προστατεύσεις τον εαυτό σου.
