Η Καθαρά Δευτέρα είναι μια κινητή γιορτή, καθώς η ημερομηνία της καθορίζεται από το Πάσχα. Συγκεκριμένα, γιορτάζεται 48 ημέρες πριν από το Ορθόδοξο Πάσχα και σηματοδοτεί την έναρξη της Μεγάλης Σαρακοστής, της σημαντικότερης περιόδου νηστείας στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Ταυτόχρονα, αποτελεί το επίσημο τέλος των Αποκριών και την αρχή μιας περιόδου πνευματικής περισυλλογής και εγκράτειας.
Η ονομασία της προέρχεται από την έννοια της «κάθαρσης», καθώς οι πιστοί επιδιώκουν εκείνη την ημέρα να καθαριστούν τόσο σωματικά όσο και πνευματικά. Είναι ημέρα αυστηρής νηστείας και η πρώτη από τις σαράντα ημέρες που διαρκεί η Σαρακοστή, όσες ήταν και οι ημέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Κυριακή που προηγείται της Καθαράς Δευτέρας ονομάζεται «Κυριακή της Τυροφάγου», καθώς είναι η τελευταία ημέρα κατά την οποία επιτρέπεται η κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων πριν από την έναρξη της νηστείας.
Τι γιορτάζουμε
Η Καθαρά Δευτέρα σηματοδοτεί την έναρξη της Μεγάλης Σαρακοστής και συμβολίζει τη νέα πνευματική αρχή. Είναι ημέρα περισυλλογής και εγκράτειας, κατά την οποία οι πιστοί καλούνται να αφήσουν πίσω τους τις υπερβολές και τις «αρτύσιμες» τροφές, δηλαδή όσα δεν είναι νηστίσιμα.
Μέσα από τη νηστεία και την αποχή, επιδιώκεται η κάθαρση σώματος και ψυχής. Η ημέρα αυτή δεν αφορά μόνο τη διατροφή, αλλά κυρίως τη διάθεση για εσωτερική ανανέωση, αυτοέλεγχο και πνευματική ανάταση.
Τα έθιμα ανά την Ελλάδα
Η Καθαρά Δευτέρα γιορτάζεται σε κάθε γωνιά της χώρας με ιδιαίτερη χαρά και παραδοσιακά νηστίσιμα εδέσματα. Στο σαρακοστιανό τραπέζι κυριαρχούν η λαγάνα (άζυμο ψωμί που παρασκευάζεται ειδικά για τη μέρα), ο ταραμάς, ο χαλβάς, τα θαλασσινά, τα όσπρια, οι ελιές και τα λαχανικά.
Από τα πιο γνωστά έθιμα είναι το πέταγμα του χαρταετού, που συμβολίζει την άνοδο της ψυχής προς τον ουρανό, αλλά και το Γαϊτανάκι, ένα χορευτικό δρώμενο με ρίζες στη Μικρά Ασία, το οποίο έφεραν οι πρόσφυγες στην Ελλάδα.
Σε διάφορες περιοχές της χώρας συναντάμε μοναδικά τοπικά έθιμα:
Στα Μεστά, στους Ολύμπους και στο Λιθί της Χίου αναβιώνει το «Έθιμο του Αγά», με ρίζες στην Τουρκοκρατία, όπου ο Αγάς υποδύεται τον δικαστή και «δικάζει» με χιούμορ τους παρευρισκόμενους.
Στην Αλεξανδρούπολη, κάτοικος μεταμφιέζεται σε Μπέη και περιφέρεται στην πόλη μοιράζοντας ευχές.
Στον Πόρο πραγματοποιείται το «ξάρτυσμα», δηλαδή ο συμβολικός καθαρισμός των μαγειρικών σκευών από τα λίπη των Αποκριών.
Σε χωριά της Κέρκυρας διοργανώνεται ο «Χορός των Παπάδων», όπου οι ιερείς ανοίγουν τον χορό και ακολουθούν οι μεγαλύτεροι σε ηλικία κάτοικοι.
Στην Κάρπαθο λειτουργεί το «Λαϊκό Δικαστήριο Ανήθικων Πράξεων», όπου οι λεγόμενοι Τζαφιέδες οδηγούν τους «κατηγορούμενους» σε μια σατιρική απονομή δικαιοσύνης.
Στο Γαλαξίδι πραγματοποιείται το γνωστό αλευρομουτζούρωμα, με τους συμμετέχοντες να πασαλείβονται με αλεύρι και να χορεύουν στους δρόμους.
Στη Μεθώνη Μεσσηνίας αναπαρίσταται «του Κουτρούλη ο γάμος», βασισμένος σε πραγματικό γεγονός του 14ου αιώνα, ενώ στη Νέδουσα διοργανώνεται αγροτικό καρναβάλι με ευχές για καλή σοδειά.
Στη Βόνιτσα αναβιώνει το έθιμο του Αχυρένιου-Γληγοράκη, όπου ένας αχυρένιος ψαράς, δεμένος σε γάιδαρο, καταλήγει σε φλεγόμενη βάρκα.
Στη Θήβα τελείται ο «Βλάχικος γάμος», ένα σατιρικό δρώμενο με έντονο λαϊκό χαρακτήρα.
Στο Πολύσιτο Βιστωνίδας οι «Μουτζούρηδες» μουτζουρώνουν με κάπνα τους επισκέπτες, συνεχίζοντας ένα παλιό αποκριάτικο έθιμο.
Η Καθαρά Δευτέρα, πέρα από την πνευματική της σημασία, παραμένει μια ημέρα γιορτής, παράδοσης και συλλογικής χαράς, που ενώνει μικρούς και μεγάλους σε όλη την Ελλάδα.
Διαβάστε επίσης: Με τι καιρό θα πετάξουμε χαρταετό την Καθαρά Δευτέρα; – Η πρόγνωση για το τριήμερο
