Ήταν ένα από εκείνα τα απογεύματα στη Μάνη που ο ήλιος, λίγο πριν χαμηλώσει, αλλάζει τη θερμοκρασία των χρωμάτων. Οι πέτρες, οι ελιές και τα σπίτια γύρω από την πλατεία στο Σταυρί αποκτούσαν έναν βαθύτερο τόνο, ενώ από τη διπλανή παιδική χαρά έφταναν οι φωνές των παιδιών. Εμείς καθόμασταν ξανά σε ένα από τα τραπέζια του Aspasia, του εστιατορίου που άνοιξε η Σταυριανή Ζερβακάκου στη Μέσα Μάνη.
Δεν ήταν η πρώτη μας φορά εκεί. Από τότε που άνοιξε, έχουμε επιστρέψει πολλές φορές και γνωρίζουμε τη μαγειρική της Σταυριανής. Μια κουζίνα που ακολουθεί την εποχή και όσα μπορεί να προσφέρει κάθε ημέρα η περιοχή. Το μενού αλλάζει καθημερινά και, φυσικά, επιλέγεις τι θα παραγγείλεις. Οι επιλογές, όμως, διαμορφώνονται από την ψαριά της ημέρας, από τα προϊόντα των λιγοστών τοπικών προμηθευτών, από όσα παράγει η γη τη συγκεκριμένη εποχή και από τα άγρια χόρτα και βότανα που μπορούν να συλλεχθούν. Στη Μέσα Μάνη, η ζωή απλώνεται ανάμεσα σε μικρά χωριά και οικισμούς, ορισμένοι με δέκα ή δεκαπέντε σπίτια και άλλοι με ακόμη λιγότερα. Η καθημερινή διαθεσιμότητα των υλικών δεν θεωρείται δεδομένη. Η κουζίνα προσαρμόζεται στον τόπο και στον ρυθμό του, και η Σταυριανή μετατρέπει αυτή τη συνθήκη σε μέρος της μαγειρικής της ταυτότητας.
Η Σταυριανή Ζερβακάκου είναι μια βραβευμένη σεφ, με το Aspasia να έχει διακριθεί τόσο στα Βραβεία Ελληνικής Κουζίνας όσο και στα FNL Best Restaurant Awards. Η σχέση της μαγειρικής της με τη γυναικεία μνήμη είναι βαθιά προσωπική. Η γιαγιά της και οι αδελφές της τής μετέδωσαν τη γνώση των χόρτων και της μανιάτικης γης, ενώ το εστιατόριο πήρε το όνομά του από μία από αυτές, την Ασπασία. Μια μορφωμένη δασκάλα που, όπως έχει αφηγηθεί η ίδια η σεφ, επέλεξε να ζήσει διαφορετικά σε μια εποχή ιδιαίτερα καταπιεστική για τις γυναίκες. Από αυτή την αλυσίδα γυναικών ξεκίνησε, τελικά, και η δική μας σκέψη για το Grandmother’s wardrobe.
Κάποια στιγμή, ανάμεσα στα πιάτα και στις πρώτες γουλιές του κρασιού, σκρολάραμε στις εικόνες της ημέρας. Η Madonna και η Dua Lipa εμφανίστηκαν ντυμένες στα λευκά, με lace, embroidery και broderie anglaise που παρέπεμπαν σε παλιά νυχτικά, χειροποίητα τραπεζομάντιλα και οικογενειακά προικιά.
Μέσα στο Aspasia, έναν χώρο που ήδη από το όνομά του μεταφέρει μια γυναικεία παρουσία, αυτές οι εικόνες απέκτησαν για εμάς διαφορετικό ενδιαφέρον. Δεν βλέπαμε απλώς δύο ακόμη celebrity looks. Βλέπαμε το grandmother’s wardrobe να επιστρέφει μέσα από δύο γυναίκες που ανήκουν σε διαφορετικές γενιές, αλλά έχουν διεκδικήσει με τον δικό τους τρόπο τον έλεγχο της δημόσιας εικόνας τους.
Madonna και Dua Lipa μέσα στο grandmother’s wardrobe
Στην εμφάνιση της Madonna, η λευκή δαντέλα δεν λειτουργούσε σαν αθώο vintage decoration. Η διαφάνεια, τα layers και η σχεδόν ceremonial αίσθηση του look δημιουργούσαν μια εικόνα ανάμεσα στο bridal, το lingerie dressing και το παλιό οικογενειακό ένδυμα. Ήταν μια ακόμη ανατροπή από μια γυναίκα που πέρασε ολόκληρη την καριέρα της μετατρέποντας τα σύμβολα της θρησκείας, της αγνότητας, της σεξουαλικότητας και της γυναικείας υποταγής σε προσωπική σκηνική γλώσσα.
Η Dua Lipa πλησίασε την ίδια αισθητική από μια διαφορετική κατεύθυνση. Στη δική της περίπτωση, το λευκό, η δαντέλα και η ρευστή γραμμή εντάχθηκαν στο σύγχρονο bohemian dressing, εκεί όπου το nightwear συναντά το festival styling και το romantic vintage αναμειγνύεται με το pop-star confidence.
Η μία γυναίκα κουβαλά δεκαετίες πολιτισμικών ανατροπών. Η άλλη εκπροσωπεί μια γενιά για την οποία η εικόνα μετακινείται καθημερινά ανάμεσα στη σκηνή, στα social media και στην προσωπική ζωή. Παρά τη μεταξύ τους απόσταση, οι δυο τους συναντήθηκαν αυτή τη φορά σε μια κοινή fashion territory. Στα υφάσματα και στις τεχνικές που κάποτε θεωρούνταν μέρος του γυναικείου σπιτιού.
Το granny look το έχουμε ήδη ξαναδεί
Δεν είναι η πρώτη φορά που παρατηρούμε αυτή την επιστροφή. Είχαμε γράψει πρόσφατα για το granny nightie και για τον τρόπο με τον οποίο οι νεότερες γυναίκες επαναφέρουν φορέματα που θυμίζουν παλιές νυχτικιές, με λεπτές τιράντες, lace trims, λευκά βαμβακερά υφάσματα και χαλαρές γραμμές.
Το νέο στοιχείο δεν είναι, επομένως, ένα μεμονωμένο φόρεμα. Είναι η διεύρυνση μιας ολόκληρης αισθητικής. Από το granny nightie περνάμε τώρα στο grandmother’s wardrobe. Όχι μόνο στο νυχτικό, αλλά στα κεντημένα πουκάμισα, στα tea dresses, στα crochet tops, στα bloomers, στα λευκά underskirts και στα φορέματα με scalloped τελειώματα.
Αυτό που παλαιότερα θα απορριπτόταν ως υπερβολικά ρομαντικό ή «γιαγιαδίστικο» επιστρέφει ως σύγχρονο styling vocabulary. Το βλέπουμε μαζί με leather jackets, flat sandals, biker boots, vintage jewellery ή αυστηρές τσάντες, σε looks που αποφεύγουν την πιστή αναπαράσταση του παρελθόντος.
Η μόδα δεν αντιγράφει τη γιαγιά. Ανοίγει την ντουλάπα της, επιλέγει τα ίχνη που άφησε πίσω της και τα μεταφέρει σε ένα εντελώς διαφορετικό παρόν.
Οι γυναίκες πίσω από τα κεντήματα
Πίσω από τις λευκές δαντέλες και τα χειροποίητα κεντήματα βρίσκονταν γυναίκες που έζησαν σε εποχές πολύ πιο περιοριστικές από τη δική μας. Στη Μάνη, η εργασία τους δεν σταματούσε στην πόρτα του σπιτιού. Έραβαν, κεντούσαν, μαγείρευαν, μεγάλωναν παιδιά και φρόντιζαν ηλικιωμένους, αλλά παράλληλα δούλευαν στα χωράφια και συμμετείχαν σε κάθε πλευρά της σκληρής καθημερινότητας του τόπου. Η παρουσία τους ήταν παντού, ακόμη κι αν η εργασία τους σπάνια καταγραφόταν ή αναγνωριζόταν με τον τρόπο που της αναλογούσε.
Και εδώ εμφανίζεται μια ενδιαφέρουσα χρωματική αντίθεση. Οι γυναίκες της Μάνης ήταν πολύ συχνά ντυμένες στα μαύρα, ενώ το σημερινό grandmother’s wardrobe επιστρέφει κυρίως μέσα από το λευκό. Λευκές δαντέλες, βαμβακερά νυχτικά, broderie anglaise και κεντημένα φορέματα. Η μόδα διατηρεί τις τεχνικές και τη μνήμη των χεριών τους, αλλά αλλάζει τη χρωματική εικόνα. Το μαύρο της ζωής που έζησαν μετατρέπεται στο λευκό μιας σύγχρονης fashion fantasy.μΚάθε βελονιά περιείχε χρόνο, γνώση και δεξιοτεχνία. Τα κεντήματα και τα προικιά δεν ήταν απλώς decorative objects. Ήταν ένα άτυπο αρχείο γυναικείας δημιουργίας, το οποίο περνούσε από μητέρα σε κόρη και από γιαγιά σε εγγονή. Σε έναν κόσμο όπου οι γυναίκες σπάνια είχαν τη δυνατότητα να υπογράψουν το έργο τους, το προσωπικό τους αποτύπωμα επιβίωνε πάνω στο ύφασμα.
Σήμερα, η αισθητική τους επιστρέφει πάνω στα σώματα γυναικών που αποφασίζουν οι ίδιες πώς θα ζήσουν, τι θα φορέσουν και με ποιον τρόπο θα παρουσιάσουν τον εαυτό τους. Η ιστορική αντίθεση είναι σχεδόν αναπόφευκτη. Τα σύμβολα μιας σιωπηλής, οικιακής γυναικείας δημιουργίας φοριούνται τώρα από γυναίκες με παγκόσμια δημόσια φωνή.
Από τη γυναικεία μνήμη στο high street
Όπως συμβαίνει με κάθε ισχυρό fashion signal, η αισθητική έχει ήδη μετακινηθεί από τα celebrity wardrobes στο high street. Η H&M έχει εντάξει στις συλλογές της λευκά φορέματα με broderie anglaise, eyelet embroidery, puff sleeves και scalloped hems, σχέδια που μεταφέρουν την εικόνα του παλιού εργόχειρου σε μια σύγχρονη, καθημερινή γκαρνταρόμπα.
Η broderie anglaise έχει εδώ ιδιαίτερη σημασία. Πρόκειται για τεχνική στην οποία το κέντημα σχηματίζεται γύρω από μικρά ανοίγματα του υφάσματος, δημιουργώντας ένα μοτίβο που συνδέθηκε με λευκά καλοκαιρινά φορέματα, παιδικά ρούχα, εσώρουχα και οικιακά λευκά είδη. Στη σημερινή εκδοχή της εμφανίζεται σε midi dresses, fitted bodices και oversized shirts, μεταφέροντας το familiar μέσα σε ένα νέο styling context.
Shop the Edit
Ένα λευκό broderie anglaise dress μπορεί να φορεθεί με δερμάτινα flat sandals και μια αυστηρή shoulder bag, ώστε να αποφύγει το υπερβολικά ρομαντικό αποτέλεσμα. Ένα lace-trimmed slip dress αποκτά άλλη ένταση κάτω από oversized blazer ή μαζί με biker boots. Τα embroidered shirts συνδυάζονται με masculine trousers, ενώ ένα crochet top μπορεί να λειτουργήσει πάνω από μαύρο bra ή λευκό tank.
Το ζητούμενο δεν είναι ένα πιστό period costume. Είναι η αντίθεση ανάμεσα στο εύθραυστο και στο αυστηρό, στο handmade και στο industrial, στη γυναικεία κληρονομιά και στη σημερινή ελευθερία του styling.
Η μόδα σαν οικογενειακό αρχείο
Εκείνο το απόγευμα στη Μάνη, η σύνδεση ανάμεσα στο φαγητό και στα ρούχα δεν χρειαζόταν να γίνει κυριολεκτική. Στο Aspasia, η Σταυριανή Ζερβακάκου χρησιμοποιεί τα υλικά και τη γνώση ενός τόπου για να δημιουργήσει κάτι που ανήκει στο σήμερα. Με παρόμοιο τρόπο, η μόδα επιστρέφει στις τεχνικές και στις εικόνες του παρελθόντος, όχι για να τις κρατήσει αμετάβλητες, αλλά για να τις επανεξετάσει.
Τα υφάσματα λειτουργούν σαν οικογενειακό αρχείο. Συγκρατούν τη μνήμη των σωμάτων που τα φόρεσαν, των χεριών που τα έραψαν και των σπιτιών μέσα στα οποία φυλάχθηκαν. Όταν επανεμφανίζονται, δεν μεταφέρουν μόνο μια τάση. Μεταφέρουν ένα μέρος της ιστορίας των γυναικών.
Δεν επιστρέφουν, λοιπόν, μόνο τα ρούχα των γιαγιάδων. Μέσα από το grandmother’s wardrobe επιστρέφει η μνήμη των γυναικών που τα δημιούργησαν, αυτή τη φορά όχι στη σιωπή ενός συρταριού, αλλά στο κέντρο της σύγχρονης εικόνας.
Διαβάστε επίσης : Βασίλισσα Σοφία: Η μισή της καρδιά στην Ελλάδα και η άλλη μισή στην Ισπανία
